Pelgrimstocht in drie etappes

 

Meer dan een pianovirtuoos
Bij de naam Liszt denken velen al snel aan knappende snaren en pianotoetsen die hun om de oren vliegen of duizelingwekkende octavenpassages. Maar dat Liszt aan de wieg stond van talloze vernieuwingen, waaronder impressionistische en atonale muziek, en van het recital zoals we dat tegenwoordig kennen, is minder bekend. Dat geldt evenzeer voor het feit dat er vele literaire en religieuze invloeden in zijn composities te vinden zijn. Reden dus om het vooroordeel dat al ruim honderdvijftig jaar aan hem kleeft, los te weken.

Drieluik
De Années de Pèlerinage zijn hiertoe bij uitstek geschikt. De drieëntwintig stukken waaruit de driedelige pianocyclus bestaat bevatten veel werken die het stereotype beeld van Liszt als showman volledig teniet doen. Daarnaast is het werk nauw verweven met zijn privé-leven. Zo was zijn romantische vlucht met de gehuwde gravin Marie d'Agoult naar Zwitserland en later Italië aanleiding voor het schrijven van de eerste twee bundels. In Suisse liet de jonge componist zich inspireren door de natuur, de poëzie van Byron en de roman Obermann van Sénancour. In Italie waren het vooral de renaissancekunst en -literatuur die hem in vervoering brachten met meesterwerken van Michelangelo, Petrarca en Dante.

In de jaren die op de liefdesaffaire volgden, boekte Liszt in heel Europa ongeëvenaarde successen als concertpianist, maar kreeg hij ook grote teleurstellingen te verwerken, zowel artistiek als persoonlijk. Zijn religieuze roeping kreeg tenslotte de overhand en hij onderging een metamorfose waarin virtuositeit steeds meer plaats maakte voor soberheid en ingetogenheid. De derde cyclus, die zo'n dertig jaar na de eerste twee ontstond, is dan ook wezenlijk verschillend. Het vormt een brug naar de volgende eeuw met elementen die verwijzen naar Debussy, Ravel en zelfs Schönberg.